Te MVP Rangatira - Journey ® : He aha te wā ki te ‘Tutu’ me ngā Mihini o te Kāwanatanga

Mēnā kua whai koe i ā mātou mahi i JAT - MVP Journeys ®, ka mōhio koe e tino ngākau nui ana mātou ki te ariā o te "whare taiwhanga ora." I roto i Te Reo Māori, ko te tutu te tikanga he tātari, he tāmata, he tūhura i ngā mea. Ka mahia e mātou ki te Maramatanga Horomauri Whakaputa, ka mahia e mātou ki ngā mekameka tuku ao, ā, ka mahia e mātou ki ngā hanganga tauhokohoko hiko.

Engari nō nā tata nei, i te tirohanga ki ngā whakamātautau ātete nui e pā ana ki te rautau 21, he uaua ki te kore e titiro atu i ō mātou rerengamahi me te titiro tika ki te pūnaha nui rawa atu, pūmau rawa atu: Ko te Kāwanatanga.

Kei te anga ngā hanganga kāwanatanga tuku iho ki tētahi pounamu hangahanga nui. Ka mahi rātou pēnei i ngā pūmanawa tuku iho i hangaia i ngā tau 1990—he nui, he taumaha, ā, he mataku ki te kore e tutuki. Ina hiahia tētahi kāwanatanga ki te whakatinana i tētahi kaupapa here hou, i tētahi hōtaka pāpori rānei, ka hoahoatia e rātou he mahere e hia tau te roa, he piriona tāra te utu, ka rākaia ki roto i te ture, ā, ka whakatakotoria mā te rārangi.

He aha te hua? Ina tae te waehere ki te ao tūturu, kua panoni te taiao, kua whanake ngā hiahia o te iwi, ā, ka mau tātou ki tētahi pūnaha utu nui, nui rawa atu kāore e mōhio te tangata me pēhea te whakatikatika haumaru.

Ka ara ake te pātai: He aha ka puta mēnā ka kore e whaiwhaiwhia te Kāwanatanga hei tohu pūmau, engari hei raupapa Hua Iti Rawa e Whai Tikanga ana (MVPs)?

Te Nuku Mai i te Torohūtanga Uruwhenua ki te Kia Māmā te Whakapiki

Ina tautohetohe mātou mō te "kāwanatanga māmā," kāore mātou e kōrero ana mō te taikaha, te tapahi rānei i ngā raina ora nui ki ō mātou Hapori. Ko te tino whakaaro māmā ehara i te mahi iti; engari ko te whakakore i ngā moumou mahi nui kei waenganui i te tangata whenua me te rawa e tino hiahiatia ana e rātou.

I roto i te pūnaha rauropi whakaoho, ka whakahaere mātou i te tino noho pūmau mā te whakamahi i te Hanga-Ine-Ako rerengamahi urupare. Kāore koe e hanga whare putunga nui i mua i te whakamana mena e hiahia ana tētahi ki tō hua. Ka hanga koe i tētahi tauira, ka whakamātautau koe i ō whakaaro matua, ka titiro koe ki ngā inenga o te ao tūturu, ā, ka huri koe mēnā he he koe.

Ko te Kāwanatanga, he rerekē, ka mahi i runga i te Whakamahere-Whakatū ture-Whakahaere rerengamahi. Nā te mea he whakamate torangapū te kore e tutuki, ka hangaia e te tari kāwanatanga ngā paparanga o te pukupuku whai. Kāore tēnei pukupuku e aukati i te kore e tutuki—engari ka huna noa i muri i ngā pepa, ngā tono RFP nui, me ngā whiriwhiringa mutunga kore kia totohu rawa te kaupapa i raro i tōna ake taumaha.

Ko te Kāwanatanga Māmā he Kāwanatanga pakari. He kāwanatanga e whanonga ana pēnei i tētahi whare mātau—he pakari i roto i ōna uara taketake me ōna tikanga matatika, engari he pai te hanga kia urutau ki te āhuarangi e huri ana.

Te Tutu i te Pūnaha: Te Mahere Whakahaere Māmā

Me pēhea e kawe ai koe i te iti o te tutu ki ngā whare whakahaere tūmatanui? Me whakahou i te huarahi e whakahaere ai ngā whakahaere tūmatanui i te tūraru me te tohatoha pūtea:

1. Ngā Pouaka Kirikiri Kaupapahere hei whaiwhaiwhia whānui: Engari ki te whakatakoto i ngā ture whānui, kāore anō kia whai mana ki te ohanga katoa, me whakamahi ngā kāwanatanga i ngā taiao whakamātautau ā-rohe, wehewehe hoki. Whakamahia tētahi MVP Journey ® o tētahi kaupapa tūmatanui ki tētahi tāone kotahi, ki tētahi rōpū matihiko rānei. Ine i te pānga tangata, kohia ngā raraunga, whakahoki anō i ngā take wero, ā, kia piki noa te whai hua o te mea kua whakamatauria.

2. Te Pūtea i runga i ngā Pae Motuhake: Ko te tahua tūmatanui tuku iho he kēmu "katoa-kore-ranei". Ka hoatu ki ngā tari he wahanga pūtea ā-tau me whakapau e rātou, kei ngaro rānei i te tau e whai ake nei. Ka whakamahia e tētahi anga māmā te pūtea momo-mahi, i runga i ngā pae motuhake. Whakamana i te whakapae o te wāhanga tuatahi, whakaatuhia ngā akoranga kua whakamana, ā, ka wewete i te taumata e whai ake nei o te tohatoha rawa.

3. Ngā Hanganga e Hāngai ana ki te Kaiwhakamahi: Ko ngā pūnaha tūmatanui matihiko pai rawa atu he rite ki ngā papaaho hokohoko hou—he mā, he tere, ā, karekau he wero. Ina hanga tauira ngā tari pēnei i te US Digital Service, i te UK’s Government Digital Service rānei i ngā taputapu tūmatanui, ka karo rātou i ngā kirimana IT tekau tau te roa, ā, ka arotahi noa ki te wheako o te kaiwhakamahi. Mēnā kāore e taea e te tangata whenua te whakatere i tētahi tomokanga tūmatanui mā te ngāwari, kua pakaru te pūnaha, ahakoa e hia ngā pouaka whaiwhaiwhia i tirohia.
   

Te Tino Kaupapa o te Sovereign MVP - Journey ®

I te mutunga o te rā, ka huri tētahi whakaoho ki te kimi i te wāhi mākete me te ora. Engari he aha me huri te Kāwanatanga?

Nā te mea ko te inenga tino nui o te kāwanatanga ehara i te hua; engari ko te oranga pai o te tangata me te pakari o te hapori.

Ina nui rawa, puhoi rawa rānei tētahi kāwanatanga ki te urutau, ka mutu tana mahi ki te iwi, ā, ka tīmata tana mahi ki tōna ake tiaki. Mā te whakatō i te ahurea o te whakamātautau mātau, te urupare tere, me te hanganga māmā ki roto i ō tātou anga tūmatanui, kāore tātou e whakaiti i te mana o te Kāwanatanga—engari ka whakanui tātou i te pai o tana mahi.

Kua tae ki te wā kia neke atu ngā kaihautū i ngā mahere rautaki maha-rōrahi, kia whakaara ake i ō rātou ringa, ā, kia tīmata te mahi tutu. Me hanga tētahi hanganga rangatira e tere ana, e urupare ana, ā, e rite ana ki te whanake!